Białystok

Najstarsze zachowane w Białymstoku zabytki datuje się na drugą połowę XVI wieku. Wśród nich wymienić można przede wszystkim najstarsze elementy głównego korpusu Pałacu Branickich. Z początków XVII wieku pochodzi dawny kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia NMP.

Ogromny wpływ na rozwój miasta i jego architekturę wywarł Jan Klemens Branicki. Dzięki niemu gruntownie przebudowano okolice dzisiejszego Rynku Kościuszki, powiązano urbanistycznie wzgórze św. Rocha i św. Marii Magdaleny z miastem. Z tamtych czasów - poza zespołem pałacowo-ogrodowym - pochodzi Pałacyk Gościnny, ratusz, zachowana do dzisiaj kamienica przy Rynku Kościuszki (obecne Centrum Astoria), cerkiew Marii Magdaleny, dzisiejsze Archiwum Państwowe oraz - powstały już po śmierci hetmana Branickiego - budynek, gdzie mieści się obecnie Książnica Podlaska.

Po licznych w XIX wieku zakładach włókienniczych ocalały pozostałości fabryki Chany Marejn, Wolfa Zilberblatta, Nowika i Beckera. Obecnie mieszczą się w nich galerie handlowe.

Na ulicy Bema i Kawaleryjskiej zachowały się dawne zespoły koszarowe.
 

Po gruntownym remoncie przed kilkoma laty do użytku oddano dworzec kolejowy z 1861 roku. Zachowała się zabytkowa architektura rezydencjonalna: pałac Hasbachów w Dojlidach, pałac Lubomirskich w Dojlidach, pałac fabrykancki przy ul. Warszawskiej 37, willa generała von Driesena przy ul. Świętojańskiej 17, pałac Nowików przy ul. Lipowej 35, pałac przy ul. Świętojańskiej 15 i willa przy ul. Wojsk Ochrony Pogranicza 3.

Obecnie w rejestrze zabytków figuruje 258 białostockich obiektów. Wśród nich znajdziemy 13 zabytków sakralnych, 6 zespołów pałacowych i 88 budynków mieszkalnych, w tym kilka willi miejskich: willa Willego przy ul. Parkowej 6, Tryllingów przy Warszawskiej 7, von Driesena przy ul. Świętojańskiej 17.

Ostatni spis zabytków architektury Białegostoku powstał w 1992 r. jako część Spisu zabytków województwa białostockiego; opublikowany został przez warszawski Ośrodek Dokumentacji Zabytków.